?

Log in

No account? Create an account

[icon] Кацук М. Сацыялогія беларускай ідэі... - Социология в Беларуси — ЖЖ
View:Свежие записи.
View:Архив.
View:Друзья.
View:Личная информация.

Tags:
Security:
Subject:Кацук М. Сацыялогія беларускай ідэі...
Time:01:35 am

© Кацук М. Сацыялогія беларускай ідэі: да сацыяльнай гісторыі моўнага пытання [Электронны рэсурс] // ARCHE. - Электрон. версія часопіса. - 2006. - № 5 (45). - Рэжым доступу (на 18.03.2007): http://arche.bymedia.net/2006-5/kacuk506.htm, свабодны. - Загал. з экрана.





КАЦУК Мікалай Леанідавіч, навуковы супрацоўнік Інстытута сацыялогіі НАН Беларусі, выкладчык.
LJ-user: kolik8





Мікола Кацук

Сацыялогія беларускай ідэі:
да сацыяльнай гісторыі моўнага пытання


"У шэрагу пытанняў, якія горача і палка абмяркоўваюцца цяпер, ледзьве не першае месца належыць нацыянальнаму пытанню і праблемам, з ім звязаным".
Гэтыя словы былі напісаны Піцірымам Сарокіным у 1917 годзе, але здаецца, што яны тычацца дыскусіі, якая ўжо атрымала назву "моўнай". Напэўна, у гэтым ёсць асаблівая прыкмета часу: калі ў грамадстве ўсё добра і будучыня не выклікае пытанняў, такія дыскусіі немагчымыя. Яны паўстаюць тады, калі грамадства сутыкаецца з нявызначанасцю, пустэчай ці нават страхам таго, што будзе далей.
З іншага боку, трэба пагадзіцца з тым, што дыскусія, якая адбылася, стала сапраўднай падзеяй інтэлектуальнага жыцця. І сапраўды, яна вельмі непадобная ні да традыцыйных навукова-практычных канферэнцый з пытаннямі кшталту "а якой літаратурай вы карысталіся" і абавязковымі дамоўленасцямі сустрэцца праз год, ні да паўпадпольных семінараў, абмежаваных вузкім колам удзельнікаў.
Дыскусія аб мове вылучаецца сваёй працягласцю (яе пачатак можна весці з артыкула Юрыя Дракахруста 1998 года, змешчанага ў "БДГ", а магчыма, і раней), колькасцю удзельнікаў, грамадскім рэзанансам і напружаннем, якое сведчыць пра вялікую зацікаўленасць у яе змесце.
З гэтага вынікае, што, акрамя іншага, дыскусія зрабілася і сацыяльнай падзеяй, у якой у канцэнтраваным выглядзе адбіўся стан сучаснага беларускага грамадства ды намацоўваліся кірункі далейшага развіцця.
У гэтым сэнсе шматлікія аргументы, пачынаючы з гістарыяграфіі, філасофскіх і сацыяльна-гуманітарных тэорый, сацыялагічных звестак аб рэчаіснасці і асабістых меркаванняў і стаўленняў, тычацца аднаго - знаходжання і абгрунтавання ўласнага месца ў будучыні, якая імкліва надыходзіць.
Гэты тэкст задумваўся як спроба рэфлексіі прамежкавых вынікаў дыскусіі і таксама яе сацыяаналізу. Прасцей кажучы, я меў намер высветліць, што гэта было і чым тлумачыцца тое эмацыйнае напружанне, якое спадарожнічала дыскусіі падчас яе разгортвання. Але па меры напісання тэкст паступова пераўтвараўся ў нешта большае, і "моўная спрэчка" зрабілася толькі падставай для разваг аб беларускай ідэі.
Не выключана, што хтосьці знойдзе і намер падліць алею ў агонь ды шмат чаго іншага, што не вычэрпваецца нават псіхааналізам. Не буду з гэтым спрачацца, кожны чалавек ёсць мерай усіх рэчаў, існых - у тым, што яны існуюць, ды няісных - у тым, што яны не існуюць.


Нявызначанасць нацыі

Так ці інакш, цэнтральным паняткам дыскусіі ёсць панятак нацыі, вядомы сваёй неакрэсленасцю. "Удзельнікі спрэчкі, - працягвае Сарокін, - часцяком і самі не ведаюць, дзеля чаго ламаюць дзіды". У сваім артыкуле ён займаецца тым, што сёння б атрымала назву "дэканструкцыі нацыі", а менавіта, па чарзе разглядае паказнікі, якія апісваюць характар сувязі ў нацыянальнай супольнасці.
Сярод іх - адзінства крыві ці расы, адзінства мовы, рэлігіі, агульнасць эканамічных інтарэсаў, адзінства паноўнай дынастыі ці гістарычных лёсаў і таксама - маралі, права, філасофіі, светапоглядаў і культуры. Ягоная стратэгія палягае ў давядзенні прыкладаў разнастайнасці пералічаных складнікаў у розных нацыях і адваротным зазначэнні адрозненняў у кожнай з іх. Гэта ён робіць з пазіцый "рэалістычнай сацыялогіі", то бок натуралізму з, паводле ягонага вызначэння, "вялікім біхевіярысцкім пафасам".
Асобна Сарокін спыняецца на ўсведамленні прыналежнасці да пэўнага палітычнага цела. Але ў гэтым разе ягоная аргументацыя менш дасканалая. Залічэнне ці ўсведамленне (ідэнтыфікацыя ды ідэнтычнасць) "толькі ставіць, а не вырашае пытанне".
Напрыклад, я, у якасці журналіста, адношу сябе да пэўнага сацыяльнага цела - рэдакцыі (група людзей), у якасці праваслаўнага - да азначанай царквы (таксама група), у якасці "падданага" Расіі - да расійскай дзяржавы (таксама група), у якасці чалавека, які гаворыць на расійскай, эскімоскай, французскай і англійскай мовах, я адношу сябе да ўсіх асоб, якія гавораць на іх. Ва ўсіх выпадках у мяне ў наяўнасці "ўсведамленне сваёй прыналежнасці" да той ці іншай групы. Якая ж з іх будзе маёй нацыяй? Паасобку, ні адна з гэтых сувязяў не ёсць нацыянальнай, а разам яны супярэчаць адна адной. Тэорыя не дае азначэння, а таму і яе даводзіцца адкінуць.
Да гэтага мы вернемся пазней, цяпер толькі зазначым - з пазіцый натуралізму нацый сапраўды не існуе. "«Нацыянальнасць» распалася на элементы ды знікла".
А як жа "нацыянальнае пытанне"? Выйсце Сарокін бачыць у тым, што сутнасць нацыянальнага пытання месціцца ў шэрагу прававых абмежаванняў у сферах рэлігіі, палажэння радзімы, у маёмасным стане, адукацыі, прафесіі, мове і г.д. Нацыянальная няроўнасць - толькі асобная форма агульнай сацыяльнай няроўнасці, з чаго ён робіць цалкам ліберальную выснову, што падтрымліваць нацыянальныя рухі варта ў той ступені, у якой яны змагаюцца супраць прававых абмежаванняў і за сацыяльную роўнасць.
У выніку Сарокін будуе ліберальную утопію: "уся паўната правоў мусіць быць дадзена кожнай асобе, без адрознення на «эліна ды юдэя, раба ды вольнага»". Дарэчы, у сваіх разважаннях Сарокін пайшоў далей і прадказаў (нагадаю, гэта ў 1917 годзе падчас сусветнай вайны!) стварэнне Еўразвязу як "звышдзяржаўнай арганізацыі ўсёй Еўропы на грунце роўнасці правоў усіх, што ўваходзяць у яе склад, асоб".
Еўразвяз быў створаны, але утопія так і засталася утопіяй, бо непазбежна паўстае праблема сутыкнення правоў, у выніку чаго іх фармальная роўнасць ператвараецца ў змястоўную аднолькавасць, прынамсі, так здарылася ў сучаснай Францыі, калі было забаронена насіць хіджаб ды іншыя рэлігійныя сімвалы. Што гэта, калі не абмежаванне? І ўвогуле, адкуль абмежаванні як такія паходзяць?
З іншага боку, гісторыя сведчыць пра тое, што права нацый на самавызначэнне звычайна абмяжоўваецца геапалітычнымі інтарэсамі правадаўцы.
Але вернемся да тэорыі Сарокіна. Ён невыпадкова залішне вольна абыходзіцца са свядомасцю/перакананнямі, бо ў гэтым ёсць слабое месца натуралізму. Калі разважаць далей, тая супярэчнасць прыводзіць да статусна-ролевой тэорыі, а сацыяльныя групы журналістаў ці праваслаўных, якія здаваліся цэльнымі, таксама знікаюць у бясконцасці адрозненняў. Зразумела, што цяпер, a posteriori, шмат чаго здаецца памылковым, але тэорыя Сарокіна, якая, дарэчы, потым змянялася ў бок адыходу ад натуралізму, цікавая тым, што дазваляе рэканструяваць пэўную візію панятку нацыі. Тое, што сёння засталося - гэта абумоўленасць нацыянальнага пытання сацыяльнымі практыкамі ў выглядзе юрыдычных абмежаванняў.
У сваю чаргу, паўстае пытанне, ці дастаткова абмежавацца юрыдычнай рэдукцыяй у вызначэнні нацыянальных праблем, альбо існуюць іншыя, не менш значныя. Ягонае вырашэнне адначасова звязана як з ідэалагічнымі стаўленнямі, што хаваюць практычныя інтарэсы і вызначаюць рамкі дастатковасці, так і са зменай падыходу ў ведах [1].
Апазіцыяй натуралістычнага падыходу ў сацыялогіі ёсць падыход дзейнасны, які спалучаецца з культур-сацыялогіяй [2]. Ён узнікае адначасова з натуралізмам і паступова набірае моц. Па вялікім рахунку, натуралізм у сучасных умовах ёсць анахранізмам і існуе толькі за кошт таго, што дае хуткія і простыя адказы на складаныя пытанні, чым цалкам адпавядае канвеернай вытворчасці.
У культурніцкім падыходзе, які можна весці з Дзюркгейма, сацыяльнае жыццё складаецца з уяўленняў, што не адмяняе іх прымусовай сілы [3]. Таксама вядома так званая тэарэма Томаса - калі сітуацыя вызначаецца як аб'ектыўная, яна аб'ектыўная паводле сваіх наступстваў. Рэч у тым, што немагчыма адвольна вызначаць сітуацыі, часцей за ўсё яны падаюцца як тыповыя і звычныя.
Да гэтага падыходу і належыць папулярная цяпер канцэпцыя "ўяўленых супольнасцяў" Бенедыкта Андэрсана, згодна з якой нацыя ёсць прадуктам капіталістычнага кнігадрукавання, якое фармуе пачуццё адначасовасці ва ўяўленні прыналежнасці да супольнасці. Да гэтага дадаюцца палітыка сродкаў масавай інфармацыі, сістэмы адукацыі, адміністратыўных загадаў і таксама, у дачыненні да былых каланізаваных краін, інстытуты перапісу насельніцтва, мапы ды музеі:
на самай справе, усе супольнасці, буйнейшыя за першабытныя вёскі і аб'яднаныя кантактам твар-у-твар, - уяўленыя. Супольнасці належыць адрозніваць не паводле іх сапраўднасці/несапраўднасці, а паводле таго стылю, у якім яны ўяўляюцца.
Такім чынам, перафразуючы Томаса, калі сітуацыя, нават "памылкова", вызначылася ў свядомасці як пагражальная для ўласнага ўяўлення аб нацыі, чалавек будзе вымушаны яго абараняць, то бок ставіцца да іншых як да хаўруснікаў ці супраціўнікаў і чыніць пэўныя дзеянні. Нагадаю, што ён няздольны адвольна вызначыць сітуацыю - дарэчы, гэта было дасканала адлюстравана ў шэрагу мастацкіх стужак, прысвечаных вайне ў Югаславіі. Да прыкладу, на сербскім доме з'яўляецца надпіс: "Сербы - прэч з Харватыі", пры ўсім стаўленні да яе як да глупства паўстае сітуацыя абароны маёмасці, і жыхары-сербы пераўтвараюцца ў вартаўнікоў, далей супрацьстаянне паступова разгортваецца ў бок эскалацыі, захопліваючы ўдзельнікаў, павялічваючы іх колькасць і ўзброенасць - адны маюць надпіс аднавіць, іншыя - гэтага не дазволіць. Пасля першай крыві сітуацыя ўжо ёсць сітуацыяй нацыянальнага канфлікту.
Пры гэтым гістарычныя веды ці перакананні ў нацыянальнай выключнасці і перавазе адыгрываюць другасную ролю. Няма сутнаснай розніцы ў даўніне пэўных гістарычных падзей і канкрэтным іх датаванні. Людзі і генерацыі памятаюць толькі тое, чаму былі непасрэднымі сведкамі ці ў чым удзельнічалі, усё іншае - наратывы ці апавяданні, з якіх толькі вылучаюцца тыя ці іншыя падзеі, і надаецца ім значнасць адпаведна актуальнай сітуацыі дзеяння. Гісторыя - з сацыялагічнага пункту гледжання - заўсёды пішацца ці ўзнаўляецца сёння.
Абагульняючы, зазначу, што ў культурніцкім падыходзе нацыя ёсць сацыяльным уяўленнем, якое можа існаваць па-за чалавекам - яно мае знакавую прыроду, бо транслюецца праз тэксты і сімвалы, а таксама матэрыяльную, бо замацоўваецца ў рэчаіснасці ў выглядзе архітэктуры, планавання будынкаў і мястэчкаў, помнікаў, могілак і г.д. Але нацыя можа існаваць і ўнутры чалавека, бо ўсё тое, што ўтварае нацыю, інкарпаруецца (літаральна - увасабляецца) ім, і потым згодна з увасабленнем рэалізуецца ў сацыяльнай, культурнай і фізічнай прасторы.
Зразумела, што за ўсім стаяць сацыяльныя практыкі.


Увасабленні Беларусі

Дыскусія шмат бы ў чым выйграла, калі б пад паняткам ідэнтычнасці разумелася не тоеснасць, якая амаль падсвядома цягне за сабой натуралізм, а менавіта ўвасабленне. Чалавек у гэтым сэнсе ёсць тым, што ён увасабляе.
Адсюль вынікае, што нейкая ідэнтычнасць (яшчэ раз зазначу - увасабленне сацыяльных уяўленняў) заўсёды ёсць, бо грунтуецца на ўласнай гісторыі, што абагульняе сацыяльныя практыкі. Але прысутнасць той ці іншай ідэнтычнасці ў свядомасці, яе моц і значнасць залежаць ад інтэнсіўнасці сацыяльных дачыненняў, у якія ўключаны індывід. Чым у большай ступені ягонае паўсядзённае жыццё звязана з нейкаю дзейнасцю, тым мацнейшая ідэнтычнасць.
Таму нядзіўна, што ў структуры ідэнтычнасці вылучаюцца сэнсавыя блокі ад наймацнейшых у цэнтры да перыферыйных. Па-першае, гэта ўвасабленні вузкага сацыяльнага асяроддзя - сям’і, сяброў і знаёмых, суседзяў. Па-другое, увасабленні супольнасцяў паводле падабенства паводзін, то бок блізкасць з тымі, хто вядзе такі самы лад жыцця, прытрымліваецца тых самых палітычных поглядаў і мастацкіх густаў і г.д. Па-трэцяе, блізіня са статуснымі групамі - з людзьмі той самай прафесіі ці службовага статусу. І па-чацвёртае, апошняе паводле значнасці, - з абстрактнымі супольнасцямі, якія ўявіць найскладаней [4].
Тое, што "нацыя" месціцца на перыферыі канцэнтрычнай структуры ідэнтычнасці, - хутчэй правіла, чым вынятак. Цалкам нармальна, што чалавек гадуе дзетак, сябруе, працуе і адпачывае - робіць усё тое, што складае простае чалавечае жыццё. Але фіксацыя гэтага простага становішча дазваляе паставіць пытанне аб практыкаванні нацыі як такой. Ці можа існаваць асобная - ва ўсіх сэнсах - практыка нацыі? Якім чынам дасягаецца сувымернасць практык штодзённасці і нацыі?
Напэўна, чалавек можа надаваць сваім учынкам нацыятворчы характар - у гэтым разе мае месца своеасаблівы катэгарычны імператыў, адпаведна якому кожнае дзеянне ўсведамляецца не толькі як накіраванае на нейкі вынік (напрыклад, добры мастацкі твор), але і на карыснасць для нацыі. Але малаверагодна, што гэтае стаўленне будзе мець шырокае распаўсюджанне і доўгатэрміновасць.
Іншы варыянт - існаванне ізамарфізму між нейкімі традыцыйнымі сацыяльнымі практыкамі нейкай супольнасці і яе саманазвай. Той жа Гірц прыводзіць прыклад: калісьці ў Гане ўрад знізіў закупныя цэны на какаву, і гэта моцна падштурхнула нацыянальны рух народу ашанці, які традыцыйна вырошчваў какаву. Такім чынам, эканамічная палітыка замкнулася на нацыянальную толькі таму, што меўся агульны носьбіт сімвалічных і сацыяльных практык.
У дачыненні да Беларусі можна зафіксаваць адсутнасць практычнага складніка нацыі. Да сённяшняга дня пытанне: "Што мусіць рабіць чалавек, каб быць беларусам?" - застаецца без адказу. А калі так, то галоўную ролю грае не тое, што ён робіць, а тое, што робіць з яго [5].
Аналітычна можна вылучыць два фактары, што ўплываюць на свядомасць: натуральны, ці стыхійны, які складаецца з прызвычайвання да сімвалічнай і фізічнай прастор у выніку простай прысутнасці ў іх, і штучны, ці мэтанакіраваны, які фармуецца адмыслова арганізаванай сістэмай сімвалічнай вытворчасці. Зразумела, што яны ўздзейнічаюць не паасобку, часам узмацняючы, часам аслабляючы адзін аднаго.
Уздзеянне першага фактару больш працяглае і трывалае, яно стварае своеасаблівы падмурак з чалавечых звычак, на якім будуюцца тыя ці іншыя нацыянальныя праекты.
З гэтага вынікае, што карані сённяшняга стану ўяўлення Беларусі трэба шукаць менавіта ў савецкай гісторыі. Зразумела, гісторыя Беларусі не пачынаецца з савецкага часу, але, варта падкрэсліць, - людзі, якія маюць дачыненне да беларускай ідэі, збольшага паходзяць з СССР і, адмаўляючыся ці ўхваляючы савецкую спадчыну, застаюцца сутнасна звязаныя з ёй.
Савецкі праект быў накіраваны на "апустыньванне" беларускай прасторы. За савецкім часам беларускасць зводзілася да функцый каларыту, афарбаванага пад архаіку. Амаль адзінай рэпрэзентацыяй беларускасці быў фальклор у выглядзе румяных бабулек, апранутых у нацыянальнае адзенне, а таксама спеваў, ручнікоў ды прымавак, што для большасці было адарвана ад паўсядзённага жыцця і ўспрымалася як незваротнае мінулае, што ў сучаснасці выклікае нейкую няёмкасць ці нават сорам.
Гэтыя абставіны дазваляюць правесці паралелі між Беларуссю і Лацінскай Амерыкай, зазнаючы падабенства праз панятак "крэольства" [6]. Але існуе і сутнаснае адрозненне - калі крэольства будуецца як "негішпанская гішпанскасць" праз закрыццё магчымасцяў зрабіць кар'еру ў метраполіі, то беларусы гэтыя магчымасці мелі пры ўмовах адмаўлення ад сваёй беларускасці:
Пасля восьмага класа бацькі выправілі мяне з мястэчка ў няблізкі свет - вучыцца аж пад Маскву. Даволі хутка я вярнуўся дахаты без навукі, але з упэўненай расійскай гаворкай, на якой, не хаваючы форсу, я гаманіў у мястэчку.
Ах, з якім захапленнем і зайздрасцю глядзелі на мяне сябрукі, якой глыбокай радасцю свяціліся вочы бацькоў, калі яны слухалі маю расійшчыну. (...)
Тутэйшая мова была тым таўром, якое пазначыла месца чалавека побач з быдлам. І каб патрапіць у людскі свет, трэба было перадусім выдаліць гэтае таўро [7].
Сацыялагічна кажучы, меў месца апісаны Ірвінам Гофманам так званы эфект стыгматызацыі ў дачыненні да беларускасці і асабліва да беларускай мовы. Нішто так не паўплывала на гэтае стаўленне, як адукацыйная палітыка. Рэч не столькі ў колькасці беларускіх школ, колькі ў магчымасці не вывучаць беларускую. Вядома, як дзеці "ўсіх часоў і народаў" ставяцца да навучання. Калі хтосьці з іх мае афіцыйны дазвол не вучыцца, гэта адразу павышае ягоны статус, астатнія, умоўна кажучы, асуджаны на пакаранне беларускасцю. З той жа нагоды, вывучэнне беларускай літаратуры зводзілася да фармальных сюжэтных схемаў (хто куды прыйшоў, з кім сустрэўся і г.д.), якія - адно, што па-расійску, што па-беларуску.
А калі ўсе астатнія прадметы выкладаюцца па-расійску, ствараецца сацыяльны інстытут стыгматызацыі.
Як гэта здарылася? Я не належу да прыхільнікаў тэорыі змовы, таму тлумачэнне, хай і пункцірнае, буду шукаць у абставінах, якія не патрабуюць злоснага намеру.
Як ведаем, дзесьці пасля вайны пачаліся масавыя працэсы русіфікацыі. Яны адбываліся найперш у дэмаграфічнай сферы і былі звязаныя з вялікімі чалавечымі і матэрыяльнымі стратамі падчас вайны. Беларусь ва ўсіх сэнсах была ў руінах. Аднаўленне эканомікі і далейшая індустрыялізацыя былі магчымыя толькі праз міграцыю. Запаўняліся вакансіі перш за ўсё (не было іншых) расійскамоўнымі адмыслоўцамі - інжынерамі, навукоўцамі, вайскоўцамі ды інш. Пры гэтым размеркаванне ў Менск (таксама і з пункту гледжання "забеспячэння") было прывабным - пасля Масквы, Ленінграда і Кіева. Сваю ролю ў пераўтварэнні Беларусі ў плавільны тыгель савецкай нацыі адыгралі і яе адносна невялікія памеры, і знаходжанне на пярэднім краі савецкай радзімы, і урбанізацыя. Чым большы быў горад, тым менш выкарыстоўвалася ў штодзённых зносінах беларуская мова. Адсюль стаўленне да яе як да сялянскай.
Мігранты прывозілі сваю культуру, адмовіцца ад якой на карысць беларускай было б магчыма, калі б не іх перавага ў сацыяльным становішчы, і беларуская культура паступова губляла сваю ролю. З іншага боку, ці можна разлічваць, што чужынцы кінуцца аднаўляць і культурныя руіны?
Пераўтварэнні адначасова замацоўваліся і ў фізічнай прасторы, ствараліся новыя сімвалы і міфы савецкай Беларусі - перадусім гэта "партызанка" з шматлікімі помнікамі і "зборачны цэх" з фабрыкамі і заводамі.
Перабудова толькі на кароткі час парушыла звыклы сацыяльны парадак, аб'яднаўшы ў адыходзе ад савецкасці нацыяльнае з дэмакратычным.
Як сцвярджае Бабкоў [8]:
Пасьля 1991 года беларуская ідэнтычнасць атрымала статус выключэння альбо асобнага выпадку. Наяўнасць незалежнай дзяржавы, з аднаго боку, не дазваляла дэклараваць яе поўную адсутнасць, з другога - беларуская рэчаіснасць анічым не нагадвала рэчаіснасць сучаснай культурна гамагеннай нацыі з пэўным наборам міфаў, каштоўнасцяў і стэрэатыпаў, якія звычайна і ствараюць поле нацыянальнай ідэнтычнасці.
Але, як заўсёды, ці то не пашанцавала, ці то не хапіла часу, нацыянальны праект застаўся марай, а асабістыя шляхі да Беларусі зноў разышліся [9]. Хутка энтузіязм знік, і мінулае, дакладней, звычка да "пражывання" ў Беларусі, пацягнула назад. Бо засталіся трактары "Беларус" і "БелАЗы", якія і сёння ўдала спаборнічаюць з зубрамі ці бусламі паводле ролі ва ўяўленні Беларусі.
Таму адметнай рысай беларускага праекту застаецца тое, што гісторыя (то бок сацыяльная гісторыя - у сэнсе разгортвання ў часе сацыяльных практык, што спалучаюць словы і рэчы ў фармаванні сацыяльнай прасторы) амаль не мае свайго аб'ектываванага стану, пазасавецкія беларускія ідэі і сімвалы існуюць або ў свядомасці нешматлікіх носьбітаў, або ў тэкстах, ствараючы апісаны Валянцінам Акудовічам "архіпелаг Беларусь" [10].
"Пачынаючы з «Мужыцкай праўды» Кастуся Каліноўскага і віленскай «Нашай Нівы» (пачатку ХХ стагоддзя), - піша Акудовіч, - усе беларускія выданні наўпрост ці ўскосна выконвалі ролю адсутных грамадска-палітычных інстытутаў, якія б мусілі вырашаць адпаведныя патрэбы беларускай Беларусі" [11].
Адбіткам гэтага ёсць тое, што гістарычнае дзеянне сутыкаецца (а дзеянне дзеля будавання нацыі апрыёры ёсць гістарычным), па-першае, з чужынскай ці варожай рэчаіснасцю, што зусім не спрыяе замацаванню ідэяў у прасторы [12], а па-другое, са звыклымі сацыяльнымі практыкамі, якія робяць з беларускасці гета.
Дарэчы, сутнасць гета палягае не столькі ў абмежаванасці прасторы, колькі ў прынцыпе жыцця ў ім. Сэнс жыцця ў гета ў тым, каб толькі жыць, то бок захаваць уласнае жыццё. Дзеянне робіцца самадастатковым, норма выконваецца з самапавагі, і гэта ніяк не тычыцца вонкавага асяроддзя.
Але тое, што кепска ляжыць, заўсёды хтосьці падыме.


Чытать працяг


free counters
comments: Оставить комментарий Previous Entry Поделиться Next Entry

[icon] Кацук М. Сацыялогія беларускай ідэі... - Социология в Беларуси — ЖЖ
View:Свежие записи.
View:Архив.
View:Друзья.
View:Личная информация.